برجام زیر ذره‌ بین شورای امنیت | سازمان ملل بر مذاکره پا فشاری کرد

بازتاب نشست سازمان ملل

نشست شورای امنیت و گزارش گوترش:

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز نشست شورای امنیت سازمان ملل در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ برگزار شد و بیستمین گزارش آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل درباره اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ (برجام) مورد بررسی قرار گرفت. این گزارش بار دیگر تأکید داشت که جایگزینی دیپلماسی با ابزار‌های تنش‌زا، راه‌حل موجود نیست و یک توافق مذاکره‌شده میان همه طرف‌ها بهترین گزینه برای تضمین برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران است.

تاکید دی‌ کارلو بر مذاکره

رزماری دی‌کارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل در امور سیاسی و صلح، در این نشست گفت:

«با وجود اختلافات قابل‌توجه میان طرف‌ها، همه بر اهمیت راه‌حل دیپلماتیک تأکید دارند و آمادگی برای تعامل در این مسیر وجود دارد.»

او افزود که یک راه‌حل مذاکره‌شده که اهداف کلی تضمین صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران و رفع تحریم‌ها را تأمین کند، بهترین گزینه برای جامعه بین‌المللی است.

مخالفت روسیه و چین با مکانیسم «اسنپ‌ بک»

واکنش متقابل در شورای امنیت؛

در همان نشست، نمایندگان روسیه و چین با فعال‌سازی «مکانیسم ماشه» علیه ایران مخالفت کردند.

واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل، گفت کشور‌های غربی با هدف احیای تحریم‌ها علیه ایران اقدام می‌کنند، در حالی که قطعنامه ۲۲۳۱ به پایان رسیده است.

نماینده چین نیز اظهار داشت که مکانیسم ماشه (اسنپ‌ بک) تنها توسط سه کشور اروپایی فعال شده و این اقدام را غیرقابل پذیرش و مغایر با اجرای واقعی برجام توصیف کرد.

ماشه روی میز | فشار لندن از مسیر آژانس

هم‌زمان با بالا گرفتن زمزمه‌های فعال‌سازی مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک) در شورای امنیت، انگلیس تلاش کرد مسیر فشار بر ایران را از کانال آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دنبال کند. «آرچی یانگ» معاون نماینده دائم لندن در سازمان ملل، در بیانیه‌ای که هم‌زمان با نشست شورای امنیت منتشر شد، خواستار دسترسی آژانس به برخی تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده در ایران شد و مدعی شد محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی تهران، امکان راستی‌آزمایی ذخایر اورانیوم غنی‌شده را مختل کرده است. این سخنان در حالی مطرح می‌شود که ایران بارها تأکید کرده همکاری‌های هسته‌ای خود را در چارچوب تعهدات حقوقی و نه تحت فشارهای سیاسی تنظیم می‌کند؛ فشاری که منتقدان آن را مقدمه‌چینی تازه‌ای برای احیای ابزارهای تنبیهی علیه تهران می‌دانند.

موضع رسمی ایران

در این نشست امیر سعید ایروانی، نماینده دائم ایران در سازمان ملل، تأکید کرد:

«تهران هرگز در برابر اجبار، ارعاب یا فشار سیاسی تسلیم نخواهد شد و به دیپلماسی اصولی و مذاکرات واقعی متعهد است.»

او از فرانسه، بریتانیا و ایالات متحده خواست گام‌های عملی برای بازسازی اعتماد و اطمینان بردارند و تأکید کرد که اصول بنیادین برجام همچنان معتبر بوده و می‌تواند مبنای یک توافق جدید باشد.

تحلیل اختصاصی فراز

نشست اخیر شورای امنیت درباره قطعنامه ۲۲۳۱ بار دیگر نشان داد که پرونده هسته‌ای ایران، بیش از آنکه صحنه تصمیم‌سازی باشد، میدان رقابت روایت‌ها و ابزارهای فشار است. اختلاف نظرها بر سر «مکانیسم ماشه» آشکار می‌کند که حتی در بالاترین نهاد امنیتی جهان نیز اجماعی واقعی درباره چگونگی مواجهه با ایران وجود ندارد. در این میان، تأکید سازمان ملل بر راه‌حل مذاکره‌شده یادآور این واقعیت است که برجام همچنان تنها چارچوب قابل اتکا برای مدیریت این پرونده باقی مانده است. ایران نیز با برجسته‌سازی مفهوم «دیپلماسی اصولی»، تلاش دارد مسیر توافق را به‌عنوان گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر و باثبات‌تر، در برابر فشارهای آمریکا و برخی دولت‌های اروپایی زنده نگه دارد.

حافظه تاریخی فراز | وقتی «ماشه» هر بار چکانده می‌ شود، اما شلیک نمی‌ کند

جدال بر سر ابزارهایی مانند مکانیسم ماشه در شورای امنیت، تازه‌وارد نیست؛ این کشمکش ریشه‌ای دست‌کم یک دهه‌ای دارد. از سال ۲۰۱۸، زمانی که ایالات متحده به‌صورت یک‌جانبه از برجام خارج شد و مسیر بازگرداندن تحریم‌ها را در پیش گرفت، شورای امنیت بارها به صحنه تقابل روایت‌ها تبدیل شده است. در همان مقطع و در سال‌های پس از آن، اغلب اعضای ۱+۵ ـ به‌ویژه روسیه و چین ـ تلاش‌های واشنگتن برای استفاده ابزاری از سازوکارهای تحریمی را فاقد مشروعیت دانستند و بر حفظ چارچوب توافق هسته‌ای تأکید کردند. تجربه این سال‌ها نشان می‌دهد هر بار که «ماشه تحریم» روی میز گذاشته شده، شکاف میان قدرت‌های جهانی عمیق‌تر و مسیر دیپلماسی برجسته‌تر شده است؛ الگویی که برجام را از یک توافق صرف، به بخشی از حافظه سیاسی مناقشه هسته‌ای ایران تبدیل کرده است.

چرا برجام هنوز آرام نمی گیرد؟

برجام پس از خروج آمریکا در سال ۲۰۱۸، عملاً از یک توافق فنی به یک بحران سیاسی چندلایه بدل شد. ایران با تکیه بر حقوق خود ذیل معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای تأکید دارد؛ در مقابل، کشورهای غربی همچنان از ابزارهایی مانند مکانیسم ماشه برای حفظ اهرم فشار استفاده می‌کنند. گزارش‌های سازمان ملل و تحلیل‌های منتشرشده در رسانه‌هایی چون رویترز و آسوشیتدپرس طی سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که اختلاف بر سر رفع واقعی تحریم‌ها، ارائه تضمین‌های عملی و تفسیر متفاوت از قطعنامه ۲۲۳۱، برجام را در وضعیتی معلق نگه داشته است؛ وضعیتی که نه فرو می‌پاشد و نه به توافقی پایدار بازمی‌گردد.